Ukrainians. Verhalen uit de sportschool

Ik had ze vaker gezien, de eeneiige tweeling. Smalle, pezige bouw, schouderlang blond en licht krullend haar en beiden gekleed in iets wat wees op een japanse vechtsport of een gothische levensovertuiging. Ik hoopte het eerste, want met die Goths ben ik wel een beetje klaar, ze wassen zich zelden. De jongens vielen op in de sportschool, de kleding en de gewichten in schril contrast met hun engelachtige gezicht en tengere bouw. Maar ze straalden een bescheiden eigenheid uit en leken zich niets aan te trekken van de ongeschreven kledingvoorschriften en fitness prototypes van de sportschool. Ik mocht ze.

Ik was net bezig met mijn seated incline biceps curls - terwijl ik luisterde naar de prachtige stem van Nava, een AI gegenereerde Iraanse verzetszangeres, maar daarover een andere keer meer-, toen een van de twee ineens voor mijn neus stond. Zijn lippen bewogen, hij keek me vragend aan. Ik deed mijn koptelefoon af. Hij herhaalde zijn vraag in een taal die het meest leek op Russisch. Omdat ik duidelijk niet aansloeg (en ik bovendien altijd had gedacht dat ze Nederlands waren, gezien hun voorkeur voor een alternatieve kledingstijl) ging hij over op Engels. "Do you speak Ukrainian or Russian", vroeg hij. Op mijn ontkenning, zei hij: "You look Ukrainian". Zijn serene gezicht was onvoorstelbaar jong. 

"It's a compliment", voegde hij eraan toe en lachte.

"Wat vroeg die jongen?", zei S in de auto terug.
Ik vertelde het haar.
"Oh, dat is lief", zei ze.
Maar vervolgens verpestte ze het hele effect door te suggereren dat hij bij mijn aanblik waarschijnlijk dacht aan een babushka uit zijn vaderland, klein, bol en gewapend met een deegroller.
"Misschien mist hij zijn moeder", opperde ik, want als wij aan het fantaseren slaan is het eind zoek en rusten we niet tot de tranen in onze ogen staan.

Thuis zocht ik het op, want dit wierp een nieuw en onverwacht licht op mijn bestaan.
'Wat zijn de doorsnee uiterlijke kenmerken van een vrouw uit Oekraïne', typte ik in.
'Oekraïne is een groot land, dus er bestaat niet zoiets als een typische Oekraiense vrouw', zei ChatGPT ontwijkend, om vervolgens te beweren dat ze vaak Slavische trekken hadden met hoge jukbeenderen, een smal gezicht en een rond figuur met vollere heupen en borsten.
"Dikke vrouwen met een klein hoofd", riep ik naar S.
"Dat verklaart het", riep ze terug.
Maar toen ik even later het schriftelijke bewijs wilde leveren dat ik niet dik was maar Oekraiens, kwam ChatGPT met een heel ander verhaal, dus tot zover mijn wetenschappelijk onderzoek. 

Dat kan ik ook

"Het verbaast me dat jij geen enkele ambitie hebt met dat schrijven van je", zegt S. "Het verbaast mij dat je daarover begint", zeg ik, want voor zover ik weet leest zij mijn blogs nooit. Maar het is waar. Ik heb totaal geen ambitie. En het is niet eens omdat ik mijzelf onwaardig acht (al speelt dat altijd wel een rol), het boeit mij gewoon te weinig of er nu 100 of 1000 mensen mijn verhaaltjes lezen, als ik maar een minimaal aantal lezers heb. Ik heb zelfs verhalen op mijn blog staan die ik niet de ether ingooi, vanwege de privacy of het belang dat ik nog bij diegene heb. Therapeutische verhalen, noem ik ze. "Als ik dood ga", roep ik wel eens dreigend. "Dan druk ik gauw nog even op publiceren". Huuu, zie je ze dan denken. Ach, eerlijk is eerlijk, ik ben ontzettend gevleid als mensen zeggen dat ze gelachen hebben om mijn schrijfsels, niets menselijks is mij vreemd, maar het doet weinig tot niets met mijn motivatie, ik schrijf als ik er zin in heb en dat is nu al een hele tijd niet het geval.

Vorige week stond er in Volkskrant Magazine een interview met een schrijfster/journalist. Het verhaal wekte mijn nieuwsgierigheid op, want wat de schrijfster in kwestie zei was verfrissend eerlijk en daarbij schuwde ze enige pijnlijke zelfreflectie niet. Nu wilde het lot dat ik enkele dagen later bij het straatbiebje bij de Appie tegen het besproken boekje aanliep. 

"Zulks een toeval bestaat bijna niet", zei ik tegen de kat. "Zou er toch een God bestaan?" 

Verheugd vlijde ik mij in het zonnetje op de bank en begon te lezen. Het was een verhalenbundel over vriendschappen. Op de achterflap stonden juichende aanprijzingen van andere schrijvers (ik had ooit een date met een schrijver die mij vertelde dat hij die zelf had verzonnen) die haar de grappigste schrijver van Nederland vonden, met loftuitingen als gigantisch en meeslepend en ijzersterk, nou, dat beloofde wat. Twee dagen later was het uit. Onderhoudend en zeker vermakelijk, maar niet meer dan dat, een bulderende lach bleef uit (die had ik voor het laatst in 1985, bij de 3e bundel van Garfield). Daarom stoorde het me dat er in haar bio stond: haar literaire debuut. Nou is literatuur een moeilijk te definiëren begrip, maar deze entertainende verhalen vielen daar naar mijn zelfingenomen mening niet onder. 'Het was noch kunstzinnig, noch diepgaand, noch van culturele waarde. Er was geen sprake van complex taalgebruik, originaliteit en een rijkere gelaagdheid in thema's (bron: wikipedia).' En al helemaal niet omdat ik tot mijn grote ergernis tot 3 keer toe 'ben' in plaats van 'wees' in de gebiedende wijs was tegengekomen (een waarschijnlijk zeer jonge editor). Het boekje was geschreven in spreektaal, alsof er een leuke (en af en toe ook bloedirritante) vriendin verslag deed van haar belevenissen. 

"Pfff, dit kan ik ook", riep ik tegen S terwijl ik het boek van me afgooide. 

"En waarom doe je dat dan niet?", vroeg ze spottend. 

"Geen zin in'.

IJsbloemen op het raam, een (niet zo) nostalgische terugblik

Ik weet nog dat mijn vader eens vertelde dat als je ouder wordt je steeds vaker met je gedachten teruggaat in de tijd. Vooral 's avonds in bed, als je de slaap niet kunt vatten. Kun je niet slapen door de opdringerige herinneringen of spelen ze op omdat je wakker ligt? Kip of ei, we weten het niet, maar mij lijkt het dat je vooral teruggaat omdat je hedendaagse leven niet zoveel meer voorstelt. Nou ben ik door de bank genomen niet ongelukkig, bedacht ik me vandaag toen ik mijn broertje van 64 thuis had afgezet en door de avondschemering naar huis reed. Er is verdriet en er is pijn, maar ik lach veel, mijn leven is vol en veilig en warm. Ik mag mijn werkdagen doorbrengen met lieve en originele mensen, op feestdagen schuiven mijn kinderen nog steeds graag aan, tussen 3 en 4 heb ik de sportschool bijna voor mezelf en onlangs heb ik de app Signal gewoon weer verwijderd (een ander verhaal voor een ander tijdstip), wat wil een mens nog meer? Veel natuurlijk. Ik ben geen spiritueel type, ik wil gewoon op vakantie kunnen in een lekker hotel, zou best in een mooie villa op het platteland willen wonen, en soms lijkt me de door mijn collega's geopperde gigolo (van je vitaliteitsbudget, moet je doen!) ook wel wat (maar meestal niet). Maar al met al, geen klagen, al doe ik dat graag.

Hoe goed ik het heb, hoe stinkend verwend ik ben, realiseerde ik me vanavond toen ik in bed stapte. De elektrische onderdeken had mijn koude hoeslaken verwarmd en ik heb niet één maar twee dekbedden van velours (van die hoes en dekbed ineen types) op mijn bed. Plotseling was ik terug in mijn puberkamertje in Slotermeer (dat is een wijk in Amsterdam). Dat waren nog eens winters, zucht mijn generatie vaak. En inderdaad, het waren vaak straffe winters in die jaren 60/70, met ijsbloemen op het enkelvoudige glas en geen verwarming in de slaapkamers. Naar bed gaan was niet iets waarop je je verheugde. Je stapte in een ijsbad. Als mijn moeder mij na een uurtje nog even kwam instoppen, zoals ze het ritueel van een kus en de nodige geruststellingen noemde (ja heus, jij krijgt ook borsten, en nee echt, je hebt het niet aan je hart, je gaat niet dood), lag ik nog steeds rillend tussen de koude, witte lakens, met mijn neus diep weggedoken in de wollen deken en de oranje, chenille sprei. De wereld leek in niets op het liedje van Van Kooten en De Bie: al huilde de wind buiten om het huis en stond de kachel binnen te snorren op 4, ik voelde me helemaal niet veilig. De nieuwe middelbare school was groot en vreemd, ik had geen vriendinnen in de klas en mijn moeder huilde veel omdat mijn vader een liefje had buiten de stad. Dat laatste wist ik toen natuurlijk nog niet, maar ik voelde dat er iets niet klopte, dat doen kinderen. Maar als het buiten erg hard vroor, legde ze een kruik in mijn bed. Een metalen kruik met eromheen een door mijn oma gebreide sok, zo'n grijze geitenwollen sok die je kon dichtstrikken aan de bovenkant, speciaal voor dat doel. En soms kreeg ik de gestikte deken. Dat was een begrip bij ons. Een ruitvormig doorgestikte en loodzware groene deken. Een deken van warmte. Van liefde. Helaas was er maar één. En ik had drie broers.

Ach, het klinkt zo romantisch nu, maar het is echt zo'n pretje niet als je door de kou niet kunt slapen. En als je dan eindelijk sliep was het meteen weer ochtend. Dan hoorde je mijn moeders stem die riep: "Opstaan!". Dan rende je (met je blote voeten op het kouwe zeil, ook al zo'n weinig gerustellend liedje) in je pyjama naar de  gaskachel in de woonkamer en daar was het dringen geblazen, want ik zei het al, ik had drie broers en die leden ook onder de winters van de jaren 60 en 70. Behalve op zaterdag. Dan kon je uitslapen. Je hoefde niet naar school. Je bed was heerlijk warm. Tot je moeder om 11 uur de deur opengooide: "Lig je nou nog in je bed te stinken!"

Feestje

Mijn oudste broer en zijn vriendin vierden onlangs hun beider verjaardag. Geen speeches, geen sketches, geen dia's, gewoon een paar uurtjes samenzijn met mensen die ons dierbaar zijn, schreven ze. Omdat zo'n groot gezelschap van familie en vrienden niet past in mijn broers Ansterdamse bovenwoning en ook de ruimte in het dijkhuisje van vriendin P niet toereikend was, besloten ze een oud kerkje af te huren in Noordeinde, een lintdorp op het Schermereiland in Noord-Holland. Vroeger een godshuis van de doopsgezinde gemeente, nu een locatie voor feesten en partijen.

Het Schermereiland is een voormalig eiland tussen de polders Schermer en Beemster. Het was niet altijd een eiland en het bleef niet altijd een eiland. Door de ontginning van veen in de middeleeuwen daalde de grond en ontstond er een meer. Het Schermereiland kwam als hoger gelegen gebiedje midden in het Schermeer te liggen. In 1635 werd dit veenmeer drooggemalen en dat werd de polder de Schermer. De eerste bewoners leefden van landbouw en van walvis- en haringvisserij. 

Tot zover het internet. Het boeit u misschien allemaal niet, maar mij wel. Want al kom ik uit een mooiere, groenere streek en word ik als ik door Noord-Holland rijd altijd licht bevangen door het unheimische gevoel van troosteloosheid dat dit eindeloze, vlakke en kale polderland oproept, de historische kenmerken zijn in het noorden veel beter bewaard gebleven. Je rijdt door piepkleine dorpjes, met van die typische noord-hollandse stolpboerderijen, over witte, houten bruggetjes, langs molens en heel veel hervormde of doopsgezinde kerkjes. Als je je ogen half dichtknijpt zie je de vissers in hun boten vechten tegen de elementen, eensgezind de gure noordzeestorm trotserend, en later de boeren, die voor dag en dauw opstonden om zwoegend het onwillige Hollandse land te bewerken, hun norse gezichten gelooid door de natte polderwind.

Ach, noem me een romanticus, maar ik zie dit letterlijk allemaal in luttele seconden aan me voorbijtrekken, terwijl mijn jongste broer zijn Tesla door het vlakke land manoeuvreert en mijn middelste broer naast me winden laat. Als we een paar uur later terugrijden, na een feest vol eten en muziek en na een vreugdevol weerzien van mensen die ik in geen jaren had gezien, voel ik me een stuk beter dan die ochtend. 

"Dat was een hoop familie", zegt de windenlatende broer naast me, voordat hij dommelend wegzakt in een roes van alcohol en walnotentaart.

Eclectisch

Dit ben ik. Mocht je me niet direct herkennen. Met bril, kreeg ik als toelichting, en ze wees erbij. Ze wees ook naar mijn Breitner ("ze slaapt") en naar Le Chat Noir ("hij kijkt boos"), dat niet, zoals velen denken, is geschilderd door Henri de Toulouse-Lautrec, maar door de heer Theophile Steinlen, maar dat wist ik ook pas na mijn 40e. Ik had het meest stuitende naakt nog weggehaald voor ze kwamen, niet uit hypocrisie (want nee het strookt niet met een islamitische levensvisie, maar ik hang die tenslotte niet aan), maar om de moeder eventuele toekomstige vragen van haar kroost te besparen. De soort van pornografische Schiele liet ik hangen, voor ongetrainde ogen was dit een te rommelige en abstracte weergave van wat zij niet zouden herkennen als een wellustige vrouw.

Mijn huis is een warboel van verschillende stijlen (je zou het in het beste geval eclectisch kunnen noemen), maar in deze tijden van Ikea en Leen Bakker (en niet te vergeten VTWonen: weer verliefd op je huis) en van allemaal aan de metalen deur en de industriële keuken, vinden opvallend veel mensen mijn huis 'gezellig'. Het is vintage, kringloop, brocante, antiquair, erfgoed en jeugdherinneringen, met een vleugje Amazon. En de huizen van mijn broers zijn precies eender!

Hetgeen op zijn minst wonderlijk te noemen is, want ons ouderlijk huis was niets van dat al. Gezellig, dat wel, maar geen brocante en niet eclectisch. Ik herinner het me als een jaren 70 hol met overal boeken, de jeneverfles op tafel (samen met het eeuwige schaaltje pindarotsjes) en natuurlijk met een ribfluwelen bank en oranje gordijnen. En maar één televisie, dus als er wat te zien viel (Dallas, Dynasty, Top-Pop en Hamelen voor de boys), dan zaten we allemaal op de bank, met koffie of limonade en een kano. Op woensdag aten we patat en op zondag rosbief. Naar de kerk gingen we niet, hooguit op Kerst 'voor de sfeer', verkeringen mochten gewoon blijven slapen, we leerden al vroeg drinken en discussieerden regelmatig met hoogrode wangen over geloof, seks en de uitspraak van catalogus, of die nou Grieks was of Latijns.

Als je terugkijkt op het enigszins turbulente (lees: liederlijke) leven dat daarna volgde, ben ik nog redelijk fatsoenlijk opgedroogd, ondanks of wellicht dankzij mijn vrije opvoeding, wie zal het zeggen. Weliswaar pas na scheiding nummer drie, ik geef het toe, maar het resultaat mag er zijn. Ik draag sjaaltjes, heb een Britse waxjas, haal blote juffrouwen van de muur voor mijn bezoek, en ik woon eclectisch.